PCB và con đường thương mại tại Việt Nam

Cập nhật lúc 9:32' 6/12/2017
Nhiều nhà máy thủy điện, nhiệt điện hiện vẫn đang sử dụng các thiết bị có chứa PCB (Nguồn: internet)
PCB là một trong 22 nhóm chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy (POP) và được sử dụng trong các thiết bị điện như máy biến áp, tụ điện, trong các thiết bị công nghiệp như máy nâng hạ thủy lực, các phụ gia mực, sơn…, có xu hướng tồn tại bền vững trong mọi môi trường.
Tuy nhiên sau khi phát hiện tính độc hại của chất này với sức khỏe con người và môi trường, nhiều nước trên thế giới đã ngừng sản xuất PCB từ những năm 1970. Việt Nam không sản xuất PCB và đã ngừng nhập khẩu các thiết bị, sản phẩm, hóa chất công nghiệp có PCB, nhưng trong giai đoạn 1960-1990, Việt nam đã nhập khẩu 27.000-30.000 tấn dầu chứa PCB. Việc tuân thủ quy định xuất nhập khẩu, mua bán PCB tại Việt Nam không chỉ đảm bảo cam kết của chính phủ Việt nam với công ước quốc tế mà chính là bảo vệ môi trường và sức khỏe của cộng đồng.

Chính phủ Việt Nam đã tham gia Công ước Basel về kiểm soát, vận chuyển qua biên giới các phế thải nguy hiểm và việc tiêu hủy chúng, đồng thời cũng tham gia Công ước Stockhom về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy trong đó có PCB. Theo hai công ước này, việc xuất nhập khẩu các chất thải nguy hiểm, các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy chỉ được thực hiện với mục đích quản lý chất thải an toàn. Để không còn PCB hiện hữu vào Việt Nam theo con đường thương mại, Chính phủ Việt Nam đang hướng tới mục tiêu cấm xuất nhập khẩu và sử dụng mới các thiết bị và vật liệu chứa PCB. Bộ Tài nguyên và Môi trường là đơn vị xác nhận điều kiện xuất nhập khẩu PCB. Việc xuất nhập khẩu PCB tuân theo quy trình của Tổng Cục Hải quan. Tương tự, việc mua bán, vận chuyển PCB trong nước chịu sự kiểm soát của Bộ Tài nguyên và Môi trường và Bộ Công an.

Theo ông Nguyễn Văn Thanh - Phó Cục trưởng Cục Kỹ thuật an toàn và môi trường công nghiệp - Bộ Công Thương, Phó Giám đốc Dự án quản lý PCB tại Việt Nam: Việt Nam đã có khá nhiều thông tư hướng dẫn liên quan đến việc xuất nhập khẩu các hóa chất độc hại, sản phẩm có hóa chất độc hại và quản lý các chất thải nguy hại, trong đó có PCB… Cụ thể là Thông tư số 01/2006/TT-BCN và Thông tư số 10/2006/TT-BCN quy định “Thương nhân nhập khẩu hóa chất độc hại và sản phẩm có hóa chất độc hại thuộc danh mục nhập khẩu có điều kiện trong phụ lục 3 để kinh doanh phải thường xuyên đảm bảo các điều kiện theo quy định của pháp luật về hàng hóa, dịch vụ kinh doanh có điều kiện”, Thông tư liên tịch số 02/2007/TTLT-BCT-BTNMT cũng quy định rõ việc “thương nhân có trách nhiệm thông báo nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất bằng văn bản” và phải có “Giấy xác nhận đủ điều kiện nhập khẩu phế liệu” của Sở Tài nguyên Môi trường địa phương. Các quy chuẩn Việt Nam về phế liệu sắt thép nhập khẩu, phế liệu nhựa nhập khẩu và phế liệu giấy nhập khẩu đều chỉ rõ không được phép có PCB.
Tuy nhiên do khuôn khổ pháp lý về quản lý PCB chưa đầy đủ cũng như năng lực quản lý còn mỏng, chi phí xử lý cao, đã có tổ chức kinh tế, cá nhân nhập khẩu, mua bán dầu và thiết bị có chứa PCB vì lợi ích cá nhân hay thiếu hiểu biết về quy định pháp luật. Do vậy, trong lĩnh vực xuất nhập khẩu PCB, một thực trạng đang đặt ra cho các cơ quan quản lý nhà nước là làm sao để ngăn chặn và kiểm soát hiệu quả các nguồn thiết bị, sản phẩm có PCB nhập lậu vào Việt Nam.
Theo ông Dương Minh Đức, Cục Điều tra phòng chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan thì chỉ tính riêng giai đoạn từ năm 2006-2010, toàn ngành hải quan đã phát hiện, bắt giữ để xử lý/kiến nghị xử lý 2.312,8 tấn ắc quy chì; 13.739,6 tấn phế liệu, rác thải công nghiệp các loại và một số loại hóa chất độc hại được đưa vào Việt Nam. Điển hình là năm 2007, Công ty CP đầu tư Cửu Long Vinashin đã nhập lô hàng thiết bị điện gồm 40 kiện hàng rời là các thiết bị do công ty tự tháo dỡ, thanh lọc sau khi mua lại 2 nhà máy nhiệt điện tại Seoul phục vụ lắp đặt thi công dự án nhiệt điện Sông Hồng tại Nam Định. Sau khi lô hàng về đến cảng Cái Lân, qua kiểm tra, làm thủ tục nhập khẩu, các cơ quan chức năng của tỉnh Quảng Ninh đã phát hiện 1 trong 3 máy biến thế có PCB với nồng độ vượt ngưỡng cho phép theo quy định của Công ước Basel và Luật Bảo vệ môi trường của Việt Nam. Lô hàng này đã không đủ điều kiện thông quan và bị tạm giữ tại cảng Cái Lân chờ quyết định xử lý.
Bên cạnh đó, đối với lĩnh vực sử dụng, xử lý và thải bỏ PCB, Chính phủ Việt Nam cũng đang cố gắng tăng cường kiểm soát việc quản lý mua bán PCB. Mặc dù, trong giai đoạn 1960-1990, Việt Nam đã nhập khẩu 27.000-30.000 tấn dầu có chứa PCB, chủ yếu là dầu cách điện của các thiết bị điện. Sau quá trình sử dụng, dầu có chứa PCB đã có thể được trung chuyển sang các thiết bị khác với các mục đích khác. Như vậy, ngoài các doanh nghiệp đang sử dụng các thiết bị có chứa PCB, các doanh nghiệp kinh doanh dầu (cung cấp dầu cho công tác bảo trì bảo dưỡng các thiết bị có chứa PCB), các nhà sản xuất bảo dưỡng máy biến áp tại Việt Nam, các doanh nghiệp tái chế dầu là những doanh nghiệp hiện chịu sự quản lý nhà nước chặt chẽ về PCB và cũng là những đơn vị có nguy cơ phơi nhiễm PCB cao.
Để quản lý và xử lý tốt PCB với sự hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới, Dự án quản lý PCB tại Việt Nam đang triển khai các hoạt động kiểm kê tổng thể PCB trên toàn quốc, qua đó dán nhãn, lưu giữ an toàn các vật liệu và thiết bị có chứa PCB để chuẩn bị cho giai đoạn xử lý loại bỏ an toàn PCB trước năm 2028. Việc xử lý an toàn các vật liệu và thiết bị có chứa PCB là tốn kém nhưng chi phí này sẽ tăng lên rất đáng kể khi PCB xâm nhập vào môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, việc mua bán thương mại PCB theo quy định pháp luật là trách nhiệm và đạo đức của chủ sở hữu cũng như các cơ quan quản lý nhà nước nhằm hướng tới một xã hội an toàn hơn cho cộng đồng.
(Nguồn: ven.vn)