Phát triển đội ngũ tư vấn sản xuất sạch: Quan trọng nhất là phải có thị trường

Cập nhật lúc 15:37' 28/7/2010
Mặc dù số lượng tư vấn viên được đào tạo về sản xuất sạch không ít nhưng chất lượng vẫn được đánh giá là yếu và thiếu. Để tìm giải pháp cho việc phát triển đội ngũ này, phóng viên báo Kinh tế Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Trần An - Chuyên gia tư vấn cao cấp của Công ty CP tư vấn EPRO - đơn vị đang thực hiện chương trình đào tạo tư vấn sản xuất sạch hơn (SXSH) cho Hợp phần sản xuất sạch hơn - Bộ Công Thương (CPI).
Ông đánh giá như thế nào về đội ngũ làm công tác tư vấn SXSH hiện nay?

Quá trình xây dựng nguồn chuyên gia tư vấn viên cho SXS đã diễn ra từ cách đây khoảng hơn 10 năm, từ những năm 1995, 1996 thông qua những dự án tài trợ của các tổ chức phi chính phủ, tổ chức quốc tế. Đến năm 1998, Việt Nam có trung tâm SXS đầu tiên đặt tại Đại học Bách Khoa. Trung tâm này đã triển khai được nhiều chương trình đào tạo. Trong vài năm trở lại đây, Công ty EPRO cũng đã triển khai được 2 khoá đào tạo cho tư vấn viên của CPI.
Theo đánh giá của tôi thì số lượng được đào tạo không phải là ít. Tuy nhiên, điều đáng nói là sau khi được đào tạo, số lượng tư vấn viên được tiếp tục công việc của người tư vấn SXS không phải là nhiều. Bên cạnh đó, số lượng chuyên gia thực sự có năng lực và có thể cung cấp dịch vụ tư vấn với khả năng cạnh tranh với các chuyên gia nước ngoài cũng ít, chỉ khoảng vài chục người trên cả nước.

Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó, thưa ông?

Nguyên nhân chính là sau khi được đào tạo, đội ngũ tư vấn này chưa có nhiều điều kiện làm việc. Môi trường chủ yếu dành cho họ là những chương trình tài trợ cho DN chứ thị trường liên quan trực tiếp đến DN để cung cấp dịch vụ SXS không có nhiều. Bởi DN Việt Nam chủ yếu là DN vừa và nhỏ, ý thức của họ đối với những vấn đề về môi trường, những vấn đề về việc phải tiết kiệm năng lượng chưa cao. Bên cạnh đó là nhận thức của lãnh đạo DN. Họ cứ hình dung là tư vấn thì cái gì cũng phải biết. Tư vấn được DN kỳ vọng quá cao. Tuy nhiên, trên thực tế, tư vấn chỉ có thể chỉ ra những vấn đề để giải quyết chứ họ không thể làm hết việc cho DN được. Song song đó, khả năng hợp tác của DN với tư vấn chưa cao. Đôi khi họ nghĩ chỉ trả tiền thôi rồi tự tư vấn phải làm hết, có khi số liệu cũng không cung cấp đầy đủ. Thực tế, sự hợp tác giữa DN và tư vấn là vấn đề then chốt trong SXSH, nếu không có sự hợp tác tốt thì sẽ không thể có được kết quả tốt.

Hiện nay, có một thực trạng tại các DN SXS là trong thời gian thực hiện, khi nhận được tài trợ, kết quả thu được rất khả quan. Tuy nhiên, khi chương trình kết thúc thì nhiều DN lại không đạt được những kết quả cao như vậy nữa. Vậy thì giải pháp nào để khắc phục vấn đề này và đội ngũ tư vấn có vai trò như thế nào trong việc khắc phục vấn đề này?

Nguyên tắc của SXSH thể hiện ngay trong tên gọi của nó, tức là cải tiến thường xuyên, liên tục để mỗi năm, mỗi tháng chúng ta cải tiến được một chút chứ không phải chúng ta cứ áp dụng rồi đến một mức nào đó là dừng. Chính vì vậy, để thay đổi được phải có sự nỗ lực từ nhiều phía. Thứ nhất là bản thân doanh nghiệp phải nhận thức được vai trò, ý nghĩa của những công cụ SXS. Còn đối với đội ngũ tư vấn, khi thị trường thực sự có nhu cầu thương mại về SXS thì chuyên gia tư vấn phải đáp ứng được nhu cầu của khách hàng. Ví dụ như khi 1 DN tiến hành SXS, đầu tiên họ đạt được những cải tiến rất ấn tượng. Nhưng 2 năm sau, khi không còn tài trợ, họ đánh giá lại SXS thì kết quả không còn được ấn tượng nữa mà chỉ ở mức vừa phải thôi. Điều này cũng tương tự như một người đang đi bộ thì có thể chạy nhanh, nhưng để chạy nhanh hơn nữa thì rất khó. Lúc này, chuyên gia tư vấn phải có vai trò chỉ ra tiềm năng để có thể cải thiện được. Tuy nhiên, tiềm năng cải tiến sẽ khó tìm ra hơn và thực sự cần những chuyên gia giỏi.



Để duy trì SXS thì cần những chuyên gia giỏi. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều DN phản ánh là đội ngũ tư vấn còn yếu, chưa đưa ra được giải pháp thực sự có hiệu quả trong công việc. Đôi khi, công nhân tại các DN lại dễ dàng chỉ ra được những vấn đề cần khắc phục hơn. Vậy đâu là giải pháp cho vấn đề này, thưa ông?

Lỗi một phần ở đây là đội ngũ tư vấn được phân bố không đều. Hiện nay mới chỉ có Hà Nội, TP.HCM là tập trung nhiều chuyên gia tư vấn xuất sắc, còn ở các tỉnh thì phải thông qua các chương trình đào tạo mới có được chuyên gia tư vấn. Và có được những chuyên gia tư vấn cũng không phải họ có thể làm được ngay mà phải có thời gian tích luỹ thêm kinh nghiệm thực tế để có thể làm ở nhiều lĩnh vực, nhiều ngành. Thực tế, để có được những chuyên gia tư vấn giỏi, xuất sắc cũng phải mất vài ba năm chứ không phải cứ học xong là có thể giỏi ngay được. Cũng chính vì thế, chúng tôi mong muốn sẽ có một mạng lưới tư vấn để hỗ trợ lẫn nhau. Những người giỏi, có thể không nhất thiết phải xuống các DN thường xuyên, bởi chi phí của DN không thể đủ để trả cho họ. Nhưng họ có thể hỗ trợ đội ngũ chuyên gia tư vấn tại địa phương, phải có sự làm việc, trao đổi kinh nghiệm giữa các tư vấn với nhau mới giải quyết được vấn đề này.

Bên cạnh đó, tôi nghĩ yếu tố quan trọng nhất để có một đội ngũ tư vấn giỏi là phải có thị trường. Bởi có cầu thì nguồn cung mới vận động được. Chứ bây giờ, nhu cầu về dịch vụ tư vấn mới chỉ bó hẹp tại những dự án có tài trợ từ nước ngoài nên thị trường không nhiều. Theo số liệu thống kê của chúng tôi, sau 2 khoá EPRO tham gia tư vấn thì chỉ còn khoảng 1/3 số tư vấn viên tham gia thực sự vào đầy đủ các bước như đào tạo, đánh giá, tư vấn SXS tại các DN. Bởi đơn vị của họ không có điều kiện để họ tham gia vào việc này. Ví dụ có những người đi học tư vấn SXS nhưng lại làm việc ở cơ quan quản lý nhà nước. Họ vẫn làm tư vấn nhưng không chuyên sâu vào SXS. Việc không có thị trường chính là rào cản cho họ phát triển thêm về trình độ./.

Xin cảm ơn ông!

(Nguồn: Vietnamplus)