Ẩn họa từ những chiếc máy biến áp

Ảnh minh họa (Nguồn: pops.org.vn)
Các chất PCB (Policlobiphenyl) thuộc nhóm chất độc khó phân hủy. Chúng có nhiều trong dầu cách điện ở các máy biến áp, song ở Việt Nam chưa có đơn vị nào có khả năng xử lý chất độc này.
Theo Công ty cổ phần tư vấn và công nghệ môi trường (VENETCO), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), con số thống kê chưa đầy đủ tại 61 tỉnh thành trên cả nước cho thấy tổng lượng dầu chứa PCB là 9.639 tấn; tổng số dầu nghi ngờ chứa PCB là 11.000 tấn. Ngoài ra, số tụ điện có chứa các chất này cũng có khoảng 5.453 chiếc và tổng số máy biến áp là 74.987 chiếc.

Hiểm họa rình rập

Đánh giá của giới chuyên môn cho rằng, đây là một “ẩn họa” đối với môi trường và sức khỏe con người. Lý do là vì hiện nay tại Việt Nam không có cơ sở nào có khả năng xử lý PCB.

Lo lắng này được chứng minh bằng kết quả phân tích nhanh hiện trạng tại 4 công ty điện lực đang hoạt động tại TP.HCM do Viện Môi trường và tài nguyên thực hiện năm 2009 cho thấy, trong số 1338 mẫu dầu và 2 mẫu đất được phân tích nhanh, đã phát hiện 97 mẫu dầu có kết quả phân tích vượt ngưỡng cho phép (>50 ppm đối với mẫu dầu và >20 ppm đối với mẫu đất). Nghĩa là các mẫu này bị nghi ngờ có chứa hay bị nhiễm PCB.

Trong khi đó Tổ chức Y tế thế giới cảnh báo, PCB có khả năng gây ung thư và hàng loạt ảnh hưởng xấu đến hệ thần kinh, hệ miễn dịch, hệ nội tiết, hệ sinh dục của con người.

Việt Nam tuy là một nước không sản xuất PCB nhưng đã nhập khẩu và sử dụng các chất PCB chủ yếu như chất điện môi cho các thiết bị điện. Ngoài ra còn sử dụng trong dầu công nghiệp như dầu máy thủy lực, dầu tuabin khí và phụ gia cho chất dẻo.

Điều đáng nói, trước đây trong một số tài liệu của Bộ Công nghiệp cũ và nay là Bộ Công thương cho thấy dầu có chứa PCB được nhập khẩu từ Liên Xô cũ, Trung Quốc và Rumani.

Số liệu phân tích của Tổng cục môi trường cũng cho thấy, hàm lượng PCB trong đất ở các thành phố Hà Nội, TP.HCM, các tỉnh Bắc Ninh, Quảng Trị, trong thời gian từ năm 1992 đến 2002, đã có thể phát hiện thấy PCB trong mọi mẫu đất, chứng tỏ tình trạng ô nhiễm PCB đang xảy ra ở Việt Nam và mức độ ô nhiễm tăng dần theo các năm. Ở các thành phố lớn là nơi có các hoạt động công nghiệp, mạng lưới điện phát triển cần sử dụng nhiều biến thế thì tình trạng ô nhiễm bởi PCB thể hiện rất rõ. Ở các tỉnh, nơi có tốc độ phát triển kinh tế thấp hơn thì mức độ ô nhiễm bởi PCB có thấp hơn, nhưng vẫn có xu hướng tăng lên theo thời gian.

Theo ông Nguyễn Văn Thanh, Phó Cục trưởng Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp, Bộ Công Thương, PCB là một hợp chất có rất nhiều ưu điểm, rất dễ sản xuất, rất bền, giá thành rẻ, đặc điểm, tính năng tốt nên thế giới đã sử dụng PCB từ rất lâu. Mặc dù vậy, nhiều nghiên cứu khoa học trên thế giới đã chứng minh PCB là một chất cực độc. Như vậy, việc quản lý dẫn đến loại bỏ sử dụng hợp chất PCB này là cần thiết.

Chỉ có thể cảnh báo

Sau khi phát hiện tính độc của PCB, nhiều nước trên thế giới đã lần lượt cấm sản xuất và sử dụng PCB. Tại Việt Nam, PCB bị hạn chế sử dụng từ năm 1992. Nhưng tính chung trên toàn thế giới, PCB vẫn được sản xuất khoảng 16.000 tấn/năm trong thời gian các năm từ 1980 đến 1984, khoảng 10.000 tấn/năm trong các năm từ 1984 đến 1989. Ðó là chưa kể PCB từ các hoạt động công nghiệp đã xâm nhập, tích tụ từ trước đấy vào môi trường.

Ông Phạm Mạnh Hoài, Quản đốc dự án PCB tại Việt Nam, cho biết, hiện có nhiều khó khăn trong việc quản lý an toàn hoá chất, giảm thiểu và tiến tới tiêu hủy hoàn toàn các hóa chất hữu cơ khó phân hủy (POP) trong đó có PCB do công việc này liên quan đến nhiều bộ ngành. Hiện các vấn đề về an toàn lao động được thúc đẩy bởi cả doanh nghiệp và Cục An toàn lao động, song POP/PCB chưa được tích hợp vào các văn bản pháp lý liên quan đến an toàn sức khỏe nghề nghiệp.

Ông Bạch Quốc Việt, Trưởng phòng An toàn lao động, Sở Lao động thương binh và xã hội Hà Nội, cũng thừa nhận, hiện trong phạm vi chức năng của ngành chỉ có thể cảnh báo về các biện pháp an toàn lao động chung cho người lao động. “Hiện chỉ có những khuyến cáo chung đối với các doanh nghiệp tới người lao động nếu làm việc trong môi trường hóa chất độc hại và chưa có văn bản riêng nào cảnh báo về sự nguy hại của các chất PCB”, ông Việt nói.

Từ năm 2006, Quyết định 184/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt kế hoạch quốc gia về việc Việt Nam thực hiện Công ước Stockholm đối với các chất hữu cơ khó phân hủy. Theo đó, đến năm 2025, Việt Nam quản lý hợp chất PCB một cách an toàn, đến năm 2028 thì mới tiêu hủy hoàn toàn. Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng, để thực hiện được mục tiêu này cần sự vào cuộc tích cực của các bộ, ngành, đồng thời các nhà khoa học cần tìm ra được biện pháp tiêu hủy an toàn và hợp lý.
(Nguồn: pops.org.vn)